زخم های آفت دهانی ( Apht ) :

آفت

به زخمهای عود کننده و درد ناک مخاط دهان آفت گفته میشود . زخمهای آفتی در چند نوع بزرگ ، کوچک و تب خالی شکل وجود دارد و شایع ترین آنها آفت  کوچک بوده که به تعداد 5 ـ 1  عدد و به قطر  کمتر از یک سانتیمتر و معمولاً 5 ـ 3 میلیمتر دیده می شود.این زخمها گرد یا بیضی شکل بوده و به رنگ زرد مایل به خاکستری با حاشیه قرمز رنگ و تا حدی برجسته دیده می شود . در 80 % افراد و در زنها بیشتر از مردها دیده میشود .  محل زخمها بیشتر در قسمت جلوی حفرۀ دهان نظیر پشت  لبها ، مخاط گونه ، کف دهان ، زیر و کناره ها ی زبان حتی در کام ، حلق ، لثه چسبنده به مقدار کمتر دیده میشود . غالب افراد در زیر سن 40 سالگی حداقل یک یا چند بار به آن  مبتلا می شوند سن شیوع آنها از دهۀ دوم زندگی می باشد.این زخمها درد ناک بوده و تماس غذا ، نوشیدن مایعات ، محرکهای ترشی و ادویه دار ، درد آن را تشدید می کنند . زخمهای آفتی معمولاً بدون درمان بین 10 ـ 7 روز خود بخود بهبود می یابند . عامل ایجاد کنندۀ آن تروما ( ضربه و برخورد مسواک ) ، استرس ، برخی بیماریها و نقص در سیستم ایمنی بدن است و درمان آن علامتی بوده ، با استفاده از پمادهای بیحس کننده  لیدوکائین ، دهانشویه هایی نظیر کلرهگزیدین و حذف عفونت ثانو یه دورۀ بهبودی به کمتر از 5 روز کاهش می یابد  بهر حال رعایت بهداشت دهان و دوری گزیدن از استرس الزامیست .

خشکی دهان (زروستومیا ):

خشکی دهان حالتی است که جریان بزاق در  دهان کاهش
پیدا می کند وجود  بزاق برای تمیز کردن دهان و برداشتن و شستن ذرات غذایی
ضروری است .از علل خشکی دهان می توان مصرف برخی از داروها بیماریها ، مشکلات ترشحی
 غدد بزاقی و تنفس مداوم از دهان بعلت هرگونه انحراف و گرفتگی بینی را نام برد . در سالمندان بیشتر  دیده میشود و خشکی دهان می تواند عمل بلع و راههای هوایی
 را دچار اشکال کند پوسیدگی دندانها و التهاب لثه در این افراد بیشتر دیده میشود .
درمان آن استفاده از بزاق مصنوعی ، استفاده از  شکلاتهای بدون قند و آدامسهای
بدون قند جهت افزایش ترشح بزاق ، خوردن مایعات روزانه بیشتر و دهانشویه ها و
داروی پیلوکارپین  می باشد .

بوی بد دهان ( هالیتوزیس) :

افرادی که از بوی بد دهان خود رنج می برند غالباً خود یا
توسط دیگران از آن آگاهی می یابند و از نظر روحی و ارتباطات اجتماعی دچار انزوا
می شوند که 40 درصد افراد را شامل میشود  . عوامل متعددی در ایجاد بوی بد دهان
 نقش دارند که عبارتند از : 1

1-  علت داخل دهانی ، بیشتر موارد را شامل میشود ( 90 درصد ) . پوسیدگیهای وسیع ،  دندانهای عفونی و چرکی ، دندانهای نامنظم باعث گیر و تجمع مواد غذایی ، خروج ترشحات چرکی و ایجاد بوی بد دهان میشوند .
التهاب و بیماریهای پیشرفته لثه ها ، جرمهای دندانی نیز می تواند در ایجاد مزۀ بد و
بوی بد دهان نقش داشته باشد . خشکی دهان و کاهش بزاق ، ترمیمهای غلط و
قدیمی ، خوب نشستن پروتزهای ثابت ، پارسیل و کامل نیز در ایجاد بوی بد دهان
 دخالت دارند .

2 ـ علت خارج دهانی ، متنوع تر بوده و موارد کمتری را شامل میشود که عبارتست از :

-  بیماریهای دستگاه تنفسی مانند سینوزیتها ، ترشحات پشت بینی ، برونشیت ، لوزۀ
 سوم

-  بیماریهای دستگاه گوارشی خالی بودن معده ، التهاب و ورم معده ، مصرف غذاهای
 بودار مانند سیر و پیاز ، مشروبات الکلی و داروها

- اختلالات غدد مترشحه داخلی در مواقع حاملگی ، قاعدگی و یائستگی ، بلوغ و
بیماریهایی نظیر دیابت یا مرض قند

ـ  افزایش اوره و اسید اوریک در خون

ـ  کشیدن سیگار ، تنباکو و مواد مخدر

ـ مسمومیتها و کمبود ویتامینها نظیر ویتامین ث

- سن و جنس که با افزایش سن خصوصاً در سالمندان و در زنان بیشتر از مردان دیده
میشود

ـ بیماریهای کبد و کلیه

ـ برخی سرطانها

درمان : رعایت بهداشت فردی و بهداشت دهان یعنی حداقل 2 بار مسواک زدن در
روز ، استفاده از دهانشویه ها ، کشیدن نخ دندان و معاینۀ دندانها و لثه ها توسط
دندانپزشک ، تهیه لیستی از غذاها و داروهای مصرفی الزامی است .

در صورت تأیید علت خارج دهانی بوی بد دهان جهت درمان به متخصص مربوطه ارجاع
داده میشود اما در درمان علت داخل دهانی رعایت بهداشت ، درمان ریشه یا کشیدن
 دندان ، جرم گیری و جراحی لثه مؤثر میباشد .

دندان قروچه ( براکسیزم ) :

 ساییده شدن و حرکت دندانها با شدت بر روی هم که در اثر انقباض شدید عضلات فک و صورت انجام می گیرد دندان قروچه یا براکسیزم نام دارد که ممکنست بصورت ارادی در روز یا بصورت غیر ارادی و خارج از کنترل فرد در شب اتفاق افتد .

دندان قروچه

ار عوامل ایجاد کنندۀ دندان قروچه می توان به نگرانیها ، بی خوابی ، استرس و اضطراب ، گرسنگی یا جفت شدن غیر طبیعی دندانها ( مال اکلوژن ) اشاره کرد که منجر به درد در فک و صورت ، سایش و کوتاه شدن لبۀ دندانهای فک بالا و پایین ( خصوصاً در دندانهای جلو ) و لقی و دردناک شدن دندانها میگردد که ارتفاع صورت بمرور زمان کوتاه شده و حالت نازیبایی بخود میگیرد . شکستگی در مینا و پرکردگیها ، خستگی و دردهای عضلانی ، و مشکلات مفصل فکی ( TMJ ) و حساسیت دندانها نیز دیده میشود .

درمان : دوری گزیدن از علل و محیطهای استرس زا و کاهش اضطراب روزانه و تصحیح
 اکلوژن از دندان قروچه روزانه می کاهد زیرا ارادی بوده و توسط بیمار قابل پیشگیری است
 اما دندان قروچه در شب که غیر ارادیست با مصرف داروهای شل کنندۀ عضلانی ( بمقدار
 کم ) در نوع خفیف و استفاده از وسیله ای بنام گارد شبانه در دهان ( Night Gard )  
در نوع شدید آن قابل درمان است .

حوادث و ضربه به دندانها ( Trauma ) :

دوران دبستان و پیش دبستانی برای کودکان دوران فعالیت است که چنانچه کودکان بخوبی محافظت نشوند ممکنست دچار حوادث و ضربه ها به سر و صورت شوند که ضربه به دندانها خصوصاً در پسرها شایعتر می باشد . شکستگی تاج و نازیبایی دندانهای قدامی اثرات نامطلوب روحی در کودک و والدین وی
بجا می گذارد . بیشترین دندانهایی که در اثر حوادث دچار ضربه می شوند دندانهای
 ثتایای میانی بالا ( شیری یا دائمی ) می باشد . صدمه به صورت شامل موارد زیر است :

1 ـ ضربه به نسوج نرم

ترک در دندان

سیاه شدن دندان

شکستگی در مینا

شکستگی در مینا و عاج

 2- شکستگی دندانها ( تاج وریشه )

3- بیرون زدگی ، فرو رفتگی و جابجایی دندانها

 4 ـ بیرون افتادن دندانها

 ـ5-شکستگی آرواره  و تنه فکین و مفصل TMJ

صدمه به نسوج نرم می تواند  باعث پارگی ، خراشیدگی وتورم در نواحی صورت ، لبها، گونه ها و .... شود که گاه با دهانشویه و استراحت و رژیم غذایی مناسب و گاه با انجام بخیه درمان میگردد .ضربه به دندان می تواند باعث ترکهای ریز بدون شکستگی در آن شده و یا در اثر  ضربه و خونریزی در داخل دندان باعث نکروز و سیاه شدن دندان شود . شکستگی در  تاج می تواند شامل شکستگی مینای دندان ، شکستگی در مینا و عاج بدون درگیر شدن پالپ و یا با درگیر شدن پالپ دندان شود . گاه ریشه دچار شکستگی شده و یا  دندان در مسیر ضربه دچار فرو رفتگی یا بیرون زدگی و جابجایی در فک شده و گاه از جای خود بیرون افتاده شود . که با اعمال ترمیمی و زیبایی ، درمان ریشه و ..... قابل درمان است . حوادثی چون زمین خوردن ،برخورد زانو و سر به صورت در ورزشها ، صدمه در پارکها ، برخورد سنگ به دندان ،برخورد با پله ، در و دیوار ، تصادف با وسایل نقلیه مانند دوچرخه  و .... می تواند از عوامل ضربه باشند که طی تحقیقی بیشترین موارد آن در فصل  پاییز گزارش شده است . بنابراین لازمست به اولیاء و مربیان در مورد استفاده از  محافظ دهانی در ورزشها ، وسایل ایمنی در وسایل نقلیه و همراهی و مراقبت از کودکان در منزل ، مهدهای کودک و دبستانها هشدارهای کافی داده شود .

 

فلوروزیس ( Fluorosis ) :

فلوروزیس

 مصرف بیش از حد استاندارد فلوراید در طی دوران شکل گیری و کلسیفیه شدن دندانها که باعث لکه دار و رنگی شدن دندان ها بصورت سفید ، زرد یا قهوه ای و ناصافی و حفره در مینا می شود فلوروزیس نامیده می شود .مقدار استاندارد فلوراید در آب مصرفی 1ppm می باشد . چنانچه آب آشامیدنی چند برابر میزان استاندارد فلوراید داشته باشد یا کودکان در دوران پیش دبستانی هنگام مسواک زدن خمیر دندانهای زیادی را بلعیده باشند فلوروزیس ایجاد میشود . دانستن میزان فلوراید آب آشامیدنی شهرهای استان گیلان ، ممانعت از مصرف خمیر دندانهای فلوراید دار و بلعیده شدن آن توسط کودکان از ایجاد فلوروزیس جلوگیری می کند و در
 صورت ابتلا سفید کردن دندان ( bleaching ) ، درمانهای ترمیمی و زیبایی و ساخت پروتز ثابت و لامینیت می تواند این ناهنجاری را برطرف کند .

حساسیت دندانها :

تحلیل لثه

 مینای دندان بصورت کلاهکی از بافت زیرین خود یعنی عاج محافظت می کند هر عاملی که باعث شود مینای دندان از بین رفته و عاج دندان در معرض مواد شیمیایی و تحریکات حرارتی محیط دهان قرار گیرند باعث حساسیت دندانها می شوند که در سطح جوندۀ دندانها و یا در نواحی طوق دندانها اتفاق می افتد .عوامل بوجود آورندۀ حساسیت دندانها زیاد بوده که می توان به مواردی چون پوسیدگیها ، سایش طوق دندانها در اثر مسواک زدن های شدید و افقی ، کشیدن ناخن ، خوردن مواد اسیدی و ترش مانند لواشک ، آب لیمو ، میوه های ترش و ..... ، تحلیل لثه و بیرون زدن ریشه دندانها و دندان قروچه اشاره کرد . البته بعد از جراحی لثه و جرم گیری نیز دندانها تا مدت کمی حساس بوده و با تحریک سرما و گرما درد می گیرند .

درمان دندانهای حساس ابتدا استفاده از خمیردندانهای ضد حساسیت حداقل یک ماه می باشد این خمیر دندانها حاوی موادی هستند که با رسوب در نواحی حساس و بیرون زدۀ عاج مانند عایق عمل می کنند . مصرف نکردن غذاهای سرد و گرم و مواد اسیدی و ترش از حساسیت دندانها می کاهد . گاه بعلت شدت حساسیت و سایش ، ترمیم دندانها و در موارد کمتر درمان ریشه ( عصب کشی ) ضروری بوده که تشخیص و نوع
درمان بر عهدۀ دندانپزشک می باشد .

صداها و دردهای مفصلی و در رفتگی فک :

عواملی چون ضربه به فک پایین ، یکطرفه غذا خوردن بمدت طولانی بعلت نداشتن دندان یا عادات می تواند باعث دردهای مفصلی و ایجاد صدا در باز و بسته شدن دهان گردد .محدودیت در باز کردن دهان و یا شنیدن صدا در صورت باز شدن بصورت یکطرفه یا دو طرفه نشان از در رفتگی خفیف در مفصل فکی است گاه این در رفتگی بیشتر بوده که پس از باز شدن دهان بیش از سه انگشت ، فک به زحمت و با درد بسته میشود گاهی نیز
بسته نشده و توسط دندانپزشک و با تکنیک خاصی بسته میشود .

برای پیشگیری از دررفتگی فک بهتر است لقمه های کوچکتر و نرم در دهان گذاشته شده و از هر دو طرف فک برای جویدن استفاده شود . هنگام خمیازه سعی شود دهان بیش از سه انگشت باز نشود و هنگام انجام هر گونه خدمات دندانپزشکی در مورد دررفتگی به دندانپزشک خود اطلاع دهید تا تمهیدات لازم انجام گیرد .

بزاق :

بزاق مایعی نسبتاً غلیظ و محافظ دهان می باشد که در انسان در عرض 24 ساعت 1 تا 5/1 لیتر در دهان ترشح میشود و منابع ترشح آن در دهان شامل غدد بزاقی اصلی و فرعی می باشد .

غدد بزاقی اصلی شامل

 1 - غدد پاروتید یا بناگوشی ( 20% بزاق )

 2 ـ غدد تحت فکی در کف دهان ( 65 % بزاق )

3 ـ غدد زیر زبانی در زیر زبان ( 8% بزاق ) می باشد و  بمقدار خیلی کمتر ( 7% بزاق ) غدد بزاقی فرعی در لبها ، گونه ها ، زبان و کام و توسط مجاری غدد ، بزاق ترشح میشود .

محرکهای ترشح آن شامل محرکهای چشایی ( مزه های 4 گانه ) ، حرارتی ، عصبی ( بو و دیدن غذا ) و مکانیکی می باشد .ترکیبات بزاق شامل 99% آب و 1% مواد آلی و معدنی است وزن حجمی آن بین 002/1
 تا 001/1 بوده ، PH یا اسیدیته آن بین 7/6 تا 4/7 ( قلیایی ) می باشد که کاهش آن به
 5/5 و کمتر تجزیه مینا و هیدروکسی آپاتیت آن شروع میشود .

اعمال بزاق شامل

 1 - شستشوی مکانیکی دندانها و لثه ها که در هنگام جویدن ترشح آن تا 10 برابر میشود و مواد و خرده های غذایی و میکروبها توسط بزاق از دهان خارج شده و بلعیده میشود .

2 - سیستم خنثی کنندگی یا بافری بزاق توسط یونها و املاح موجود در آن برای کاهش مواد اسیدی و ترش خورده شده

 3 ـ خاصیت باکتری کشی بزاق با کمک آنزیمها

 4 ـ گلیکوپروتئینهای بزاقی برای هضم و چسباندن مواد غذایی بهم و تشکیل لقمه های قابل بلع

  5 ـ عمل دفاعی با ایمونو گلوبولینهای موجود در آن .

بنابراین هر گونه کاهش در ترشح بزاق بعلت بیماریهای عمومی ، وجود سنگها و اختلال
 در ترشح غدد بزاقی ایجاد خشکی دهان ، و بتدریج التهاب لثه و پوسیدگی دندانها
 را ایجاد می کند .  

دوران بارداری و دندانپزشکی :

گر چه بارداری ، بیماری نیست ولی بعلت تغییراتی که در زنان در این دوران اتفاق می افتد معاینات و مراقبتهای دندانپزشکی قبل از تصمیم به بارداری و درمان های لازم ، ضروری می باشد . در دوران بارداری تغییرات فیزیولوژیک در بازدۀ قلب ، حجم خون ، کلیه ها ، هورمونهای درون ریز ، و .... ایجاد میشود . در سه ماهۀ اول بارداری بعلت احساس تهوع و استفراغ ، کاهش فشار خون در برخاستن و شکل گیری جنین در رحم ، انجام
خدمات دندانپزشکی و گرفتن رادیوگرافی و تزریقات مگر در مواقع اورژانس ، انجام پذیر
نیست . در سه ماهۀ دوم بارداری می توان خدمات دندانپزشکی مهم را انجام داد .
در سه ماهۀ سوم بارداری بعلت بزرگ شدن جنین ، خستگی و سنگینی مادر ،
خوابیدن بر روی صندلی دندانپزشکی و انجام خدمات نیز امکان پذیر نیست . تجویز
 دارو در دوران باداری باید کاملاً محدود و با موافقت پزشک متخصص زنان انجام گیرد .

بنابراین لازمست جهت پیشگیری از عوارض ، مادران با وجود تغییرات و مشکلات دهانی ایجاد شده ، بهداشت دهان و دندان خود را بخوبی رعایت کرده و قبل از تصمیم به بارداری اقدام به انجام خدمات دندانپزشکی کنند زیرا پوسیدگی دندانها و التهاب لثه ها در این دوران شایع می باشد .

 

دیابت ( مرض قند ) و دندانپزشکی :

 بیماری قند یا دیابت یکی از بیماریهای شایع در دنیا بوده که بیشتر در افراد بالای 45 سال دیده می شود . از علل ایجاد آن می توان به ارث ، تومورها و بیماریهای التهابی غدۀ پانکراس یا لوزالمعده ، اختلالات هورمونی و .... را نام برد .

قند خون در حالت عادی بین 80 تا 120 در نوسان است که بیش از آن غیر طبیعی است .
 از علائم بیماری قند یا دیابت می توان به پرنوشی ( تشنگی ) ، پرادراری ، پرخوری ،
 از دست رفتن وزن افزایش تحریک پذیری ، خواب آلودگی را نام برد .

عوارض بیماری قند شامل عوارض عروقی بصورت تصلب شرائین در قلب ، کلیه ها ،
چشم ، عوارض عصبی نظیر اختلالات حسی ، خواب رفتن عضو ، سوزش ، ضعفها و
دردهای عضلانی ، آب مروارید در چشمها و عوارض دهانی نظیر خشکی دهان ،
افزایش پوسیدگی ها ، بیماریهای لثه و آبسه های متعدد و عفونتهای قارچی را نام برد .

در بیماران قند از نوع خفیف انجام خدمات دندانپزشکی امکان پذیر است اما در بیماران
 دارای عوارض قلبی ـ عروقی و کلیوی ، بهتر است با پزشک مشاور آنها خصوصاً در
 جراحیهای لثه یا کشیدن دندان مشورت شود . قبل از جراحی بعلت کاهش سیستم
 ایمنی بدن و تأخیر در التیام زخمها تجویز داروهای آنتی بیوتیک و دهانشویه ها الزامیست .

بیماریهای قلبی و دندانپزشکی :

 بیمایهای قلبی و عروقی طیف وسیعی از بیماریها نظیر تب روماتیسمی ، روماتیسم قلبی ، بیماریهای مادرزادی قلب ، انفارکتوس ، اندوکادریت ، تصلب شرائین ، فشار خون و نارسائی قلب و ..... را شامل میشود .
 که هر کدام علائم و منابع خاص خود را دارند در هر صورت چنانچه بیماران نامبرده دچار بی نظمی و افزایش طپش قلب ، افزایش فشار خون و سابقه سکته های قلبی و مغزی پس از گذشت 6 ماه باشند لازمست جهت درمانهای دندانپزشکی با پزشک متخصص قلب مشاوره لازم جهت انجام جراحیهای لثه ، کشیدن ، تزریق
بی حسی بدون آدرنالین و همچنین آنتی بیوتیک درمانی قبل از انجام کار صورت گیرد و چنانچه بیماران از داروهای مخصوص عوارض قلبی و عروقی خصوصاً ضد انعقادی و زیر زبانی استفاده می کنند حتماً نام و مقدار مصرف دارو را قبل از درمانهای دندانپزشکی متذکر شوند .

سفید کردن دندانها ( bleaching ) :

دندانهای قدامی فک بالا و پایین بعلت در دید بودن ، صحبت کردن و خندیدن ، در روابط اجتماعی و ایجاد اعتماد به نفس در افراد نقش مهمی دارند .

بدرنگی دندانها علل مختلفی دارد که بطور خلاصه شامل :

1 ـ بد رنگی ناشی از جرم و پلاک دندان ، رنگهای غذایی ، سیگار

2 ـ بد رنگی ناشی از لبه پرکردگیهای آما لگام و ترکهای دندانی

3 ـ بد رنگی ناشی از داروهای مصرفی نظیر تتراسیکلین

4 ـ بد رنگی ناشی از مصرف بیش از حد فلوراید ( فلوروزیس )

5 ـ  بد رنگی ناشی از ضربه به دندان یا پس از عصب کشی

6 ـ بدرنگی ناشی ازبیماریها و نقایص مینایی

موارد بالا می تواند رنگهای زرد ، قرمز ، قهوه ای ، خاکستری ، سیاه و سفید بر روی دندانها ایجاد کند که ظاهری نازیبا ایجاد خواهد کرد . عمل bleaching یا سفید کردن دندان بر روی برخی از این بد رنگیها مؤثر می باشد سایر بد رنگیها توسط اعمالی چون جرم گیری و پالیش کردن دندانها ، ترمیمهای کامپوزیت ، روکشهای چینی و لامینیت درمان پذیر است .

قبل و بعد از سفید کردن دندان	تری سفید کردن دندان

 در عمل سفید کردن دندانها از فکین بیمار قالب گرفته شده و با گذاشتن تری داخل فک و در مطب یا منزل بر حسب نوع و غلظت ماده سفید کننده و مطابق تجویز دندانپزشک بین 1 تا 6 ساعت بمدت 1 تا 2 هفته  بد رنگی از بین خواهد رفت و دندانها سفید خواهند شد . دو مادۀ هیدروژن پراکساید ( آب اکسیژنه ) و کاربامید پراکساید در این عمل مصرف بیشتری دارند . در حین درمان از مصرف غذاهای رنگی و اسیدی شدیداً خودداری شود . حساسیت بعد از عمل گذرا بوده و برطرف میشود . عمل سفید کردن دندان در افرادی که دندانهای آنها رنگ زمینه ای خاکستری یا آبی داشته ( بر خلاف رنگهای زرد ، نارنجی و قهوه ای ) به درمان جواب نمیدهند . عمل bleaching در افرادی دارای دندانهای بسیار حساس و در زنان باردار و شیرده توصیه نمیشود .