ساختمان دندان

ساختمان دندان : حفرۀ دهان شامل دندانها ، لبها ، زبان ، کف دهان ، سطوح مخاطی گونه ، کام ، حلق ، لوزه ها و لثه ها می باشد . دندانها چه شیری و چه دائمی ساختمانی مشابه دارندکه شامل :  ـ 1-تاج که در دهان دیده میشود و 2 ـ ریشه ، که توسط لثه ها و استخوان فک پوشانده شده است

:تاج دندان از خارج به داخل شامل

 ـ1-مینای دندان (قسمت آبی رنگ در تصویر ) با ضخامت کم و سختی زیاد و به رنگ سفید می باشد .

 ـ2-عاج دندان ( قسمت زرد رنگ در تصویر) در زیر مینا با ضخامت بیشتر و نرمتر از مینا می باشد و

 ـ 3-پالپ یا مغز دندان ( قسمت قرمز رنگ در تصویر )که در وسط تاج دندان قرار داشته دارای اعصاب و رگهاست.

:ریشه دندان ، از خارج به داخل شامل

ـ 4- ساروج یا سمنتوم ، شبیه مینا و نرمتر از آن

 ـ5-عاج ریشه که دنباله عاج در تاج می باشد و

.ـ6- کانال ریشه که محل عبور اعصاب و رگها بداخل پالپ دندان است 

UP

دندانهای شیری و دائمی

رویش دندانهای شیری :مجموع دندانهای شیری در فکین 20 عدد بوده که بین سنین 6 تا 24 ماهگی رویش پیدا می کند پس در هر فک 10 عدد دندان شیری و در هر نیم فک 5 عدد دندان شیری بترتیب زمانی زیر رویش پیدا می کنند.

دندانهای شیری

 

 

A	دندان ثنایا یا پیشین میانی	7/5ـ	6	ماهگی
B	دندان ثنایا یا پیشین طرفی	9 ـ	7	ماهگی
D	دندان آسیای اول	14 ـ	12	ماهگی
C	دندان نیش	18 ـ	16	ماهگی
E	دندان آسیای دوم	24 ـ	20	ماهگی

رویش دندانهای دائمی : مجموع دندانهای دائمی با در نظر گرفتن دندانهای عقل 32 عدد بوده که اولین آنها در سن 6 سالگی و آخرین آنها تا سن 21 سالگی رویش می یابند . پس در هر فک 16 عدد دندان دائمی و در هر نیم فک 8 دندان بترتیب زمانی زیر برخی پشت دندانهای شیری ( دندانهای دائمی غیر جانشین به تعداد 12 عدد ) و برخی جای دندانهای شیری ( دندانهای دائمی جانشین به تعداد 20 عدد ) رویش پیدا می کنند .

دندانهای دائمی

 

1دندان	Aجانشین دندان شیری	سالگی	6-8	دندان ثنایا یا پیشین میانی	1
6دندان	E پشت دندان شیری	سالگی	6-7	دندان آسیای بزرگ اول	2
2دندان	B جانشین دندان شیری	سالگی	7-9	دندان ثنایا یا پیشین طرفین	3
3دندان	C جانشین دندان نیش شیری	سالگی	9-12	دندان نیش	4
4دندان	D جانشین دندان اسیای اول شیری	سالگی	10-12	دندان آسیای کوچک اول	5
5دندان	E جانشین دندان اسیای دوم شیری	سالگی	10-12	دندان اسیای کوچک دوم	6
7دندان	پشت دندان اسیای بزرگ اول 6	سالگی	11-13	دندان اسیای بزرگ دوم	7
8دندان	7پشت دندان اسیای بزرگ دوم	سالگی	17-21	دندان عقل یا اسیای بزرگ سوم	8

 

UP

:نقش دندانها در دهان

: دندانها چه شیری و چه دائمی دارای سه نقش مهم هستند

 ـ1- عمل جویدن غذا ، پس از خوردن ، غذا توسط دندانهای آسیا کوچکتر له شده سپس آمادۀ هضم و جذب در دستگاه گوارش میشود . فقدان دندانهای شیری یا دائمی یا وجود دندانهای پوسیده باعث گیر غذایی و درد ناک شدن لثه ها هنگام .جویدن غذا وتوانایی کمتر در جویدن می گردد که بر رشد فیزیکی فرد تأثیر می گذارد .

  ـ 2-تکلم و صحبت کردن ـ بی نظمی در ردیف بودن دندانها ، نداشتن دندانهای قدامی و روابط نامناسب فکی بر صحبت کردن و .ادای اصوات افراد تأثیر می گذارد .

 ـ 3-زیبایی صورت ـ داشتن ظاهر ی آراسته به فرد احساس مقبولیت و اعتماد به نفس می دهد آنانی که دارای دندانهای قدامی نامظم ، پوسیده یا کشیده شده هستند و یا لثه های بیمار و دارای جرم دارند در برخورد های اجتماعی از وضعیت .ظاهری خود رضایت نداشته و از خندیدن و صحبت کردن طفره می روند.

 ـ4- علاوه بر سه نقش قبلی ، وجود دندانهای شیری باعث حفظ فضای لازم بر ای رویش دندانهای دائمی می گردد که زود تر و دیرتر از موعد کشیدن دندانهای شیری ، بیش از یک الی دو سال می تواند بر رویش دندانهای دائمی تأثیر بگذارد .

UP

مواد قندي		پلاك دندان
	پوسيدگي
زمان		دندان
مکانیسم پوسیدگی

:مکانیسم و تعریف پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان

شایعترین بیماری عفونی نسل بشر بوده که عوامل مؤثر در :پیدایش آن :شامل موارد زیر است

 ـ 1-پلاک میکروبی ـ میکروبها و باکتریها عامل اصلی پوسیدگیها هستند که در صورت مسواک نزدن یا درست مسواک نزدن بر روی دندانها خمیر سفید ، نرم و .چسبنده ای بنام پلاک میکروبی تشکیل میشود

ـ2- مواد قندی ـ مهمترین آنها شکر و کلیه مواد خوراکی است که شکر در آن بکار رفته باشد .

 ـ3- زمان ـ به مدت زمانی گفته میشود که مواد قندی با پلاک میکروبی وسطح دندان تماس داشته و میکروبهای پلاک مواد قندی را تخمیر کرده ، اسید ایحاد شده مینای دندان را حل کند و پوسیدگی ایجاد شود .

UP

:  DMFT شاخص

 می باشد  DMF برای بهداشت دهان و دندان شاخص . ( WHO ) یکی از شاخصهای سازمان بهداشت جهانی 

 .D به معنای پوسیدگی (Decay)

 ، M به معنای دندان غایب (Missing)

می باشد  F به معنای دندان ترمیم شده (Filling) .

مطابق یک طبقه بندی اگر مجموع دندانهای پوسیدگی ، غایب و ترمیم شده یا دی ام اف  اگر میزان آن بین : 1/1 ـ 0 باشد پوسیدگی خیلی کم ، اگر بین 6/2 ـ 2/1 باشد پوسیدگی کم ، اگر بین 4/2 ـ 7/2 باشد پوسیدگی متوسط ، اگر بین 5/6 ـ 5/ 4 باشد پوسیدگی زیاد و اگر بیشتر از 6/6 باشد پوسیدگی خیلی زیاد می باشد .

 علائم پوسیدگی: محلهای شایع پوسیدگی دندان عبار تند از

 ـ 1-شیارها و منافذ عمیق در سطح جونده دندانهای آسیای بزرگ و کوچک در فک بالا و پایین که محل مناسبی برای تجمع و رشد باکتریهاست که 70 % پوسیدگها .را شامل می شوند

 ـ 2-سطوح بین دندانی یا لای دندانها که با مسواک تمیز نمیشوند 25 % موارد را شامل می شوند و

. ـ 3-طوق دندانها یعنی محل اتصال دندانها با لثه که کمترین موارد ( 5 % ) را شامل میشوند .

از زمانیکه اسید ایجاد شده با تخریب مینای دندان پوسیدگی را ایجاد می کند تا وقتیکه این پوسیدگی به عصب دندان رسیده و دردهای شدید را باعث می شود حدود 1 الی 2 سال طول میکشد ، پوسیدگی دارای علائمی است که توسط شخص قابل احساس و رویت می گردد . پوسیدگی بصورت لکه های سفید رنگ گچی ، از بین رفتن شفافیت مینا و گاه بصورت لکه های قهوه ای تا سیاه در شیارها و حفرات سطح جونده ، طوق دندان و لای دندانها در تاج دیده میشود . که بهتر است با مشاهدۀ هر نوع تغییر رنگی در مینا به دندانپزشک مراجعه شود

علائم پوسیدگی دندان

 در صورت بی توجهی ، پوسیدگی از مینا گذشته در عاج زیرین آن بعلت نرمتر بودن سریعتر پیشرفت میکند و علائمی چون گیر غذایی با خوردن مواد گوشتی و مرکبات ، ناصافی و زبری ، درد بهنگام جویدن ، درد به هنگام مصرف مواد قندی چسبناک ، گیر کردن ، پاره شدن نخ دندان و ....وجود دارد . بهتر ین درمان در اینحالت ترمیم دندان می باشد . با پیشرفت پوسیدگی رسیدن حفره پوسیدگی به مغز یا پالپ دندان علائمی چون درد به هنگام مصرف غذاهای سرد و گرم ، دردهای ضربان دار و شبانه و درد به هنگام مصرف مواد قندی چسبناک احساس می شود که بتدریج پالپ دندان حیات خود را از دست داده ، عفونی شده ، ملتهب و متورم می شود . که نگهداری دندان با عمل درمان ریشه یا عصب کشی امکان پذیر است . باید دانست که دندانهای شیری بعلت کوچکتر بودن و ضخامت مینا و عاج کمتر از دندانهای دائمی و بر عکس حجم بزرگتر و وسیعتر پالپ ، پوسیدگیها زودتر به عصب رسیده و آبسه و تورم و درد ایجاد می شود دراینحالت دندان متأسفانه قابل نگهداری نیست . کشیدن دندانهای شیری نیش ، آسیای اول     

 (C ، D ، E ) و دوم یعنی دندانهای 

زیر سنین 8 سالگی می تواند مشکلاتی در غذا خوردن و کاهش رشد-اختلال در صحبت کردن و در نهایت احتمال کج و نامنظم در آمدن دندانهای دائمی را در پی داشته باشد که بهتر است دندانهای فوق الذکر در زیر سنین 8 سالگی ترمیم شوند

UP

پوسیدگی شیشه شیر

:( Nursing Caries )  پوسیدگی ناشی از شیشه شیر

N.C

  استفاده طولانی مدت و ممتد در دوران شیر خوارگی بخصوص در شب ، از شیشه شیر خشک یا شیر مادر می باشد . تجمع مواد قندی موجود در شیر هنگام خواب رفتن کودکان در اطراف دندانهای پیشین یا ثنایای قدامی فک بالا و سایر دندانها باعث پوسیدگی دندانها ، درد ، عفونت و تأثیر در تغذیه کودکان بعد از یکسالگی میشود . پوسیدگی ناشی از تغذیه با شیر خشک 3 برابر تغذیه با شیر مادر بوده و از پوسیدگیهای شایع دوران پیش دبستانی خصوصاً در 4-2 سالگی می باشد . برای پیشگیری از آن کاهش دفعات و زمان شیرخواری در شب ، ویزیت مرتب توسط دندانپزشک بین 12 ـ 6 ماهگی ، تمیز کردن دهان کودک با گاز مرطوب شده ، جلوگیری از خوابیدن با شیشه شیر مؤثر می باشد

UP

پوسیدگی قطره آهن

:پوسیدگی های ناشی از مصرف قطره آهن

در سنین پایین تر از سه سالگی ،متخصصین اطفال جهت کمک به رشد کودکان قطرۀ آهن تجویز می کنند . قطره آهن بعلت داشتن نمکهای آهن و قند موجود در آن به مینای دندانهای شیری کودکان چسبندگی پیدا کرده و باعث تخریب مینا و پوسیدگیهای وسیع و غالباً سیاه رنگ میشوند که بیشتر دندانهای ثنایای بالا و پایین فکین را مبتلا می کند و باعث زودتر از دست رفتن دندانهای شیری میشود . جهت جلوگیری از این امر بهتر است قطره آهن در انتهای گلو ی کودکان چکانیده شده تا سریعتر از دهان به سمت معده منتقل گردد و جهت اطمینان پس از مصرف به کودکان آب خورانیده یا دندانها مسواک زده شود .

UP

لثه سالم	لثه بیمار و جرم

  بیماریهای لثه و بافت  

: نگهدارندۀ دندانها و علائم آن

بافت نگهدارندۀ دندانها شامل

 ـ 1-لثه ها

 ـ 2-استخوان آرواره یا فک

 ـ 3-الیاف اطراف  ریشه دندان می باشد 

بیماریهای لثه شامل کلیه امراضی است که لثه و بافت نگهدارندۀ دندان را مبتلا می کند و عامل آن باکتریهای پلاک می باشند . لثه ها دور تا دور دندان را فراگرفته و همراه بافت نگهدارندۀ آن ، دندان را در جای خود محکم و استوار می کنند . لثه ها در حالت طبیعی به رنگ صورتی کمرنگ ، با قوامی محکم و کنگره ای شکل دیده می شوند . لثه های بیمار بعلت التهاب و پرخونی قرمز و متورم شده ، خارش و سوزش دارند و با خوردن غذاهای سفت و یا حتی مسواک زدن دچار خونریزی می شوند . ( ژنژیویت ) که با انجام جرم گیری و رعایت بهداشت دهان و دندان ، بیماری قابل برگشت است . اما اگر درمان نشود بیماری به سایر بافت نگهدارندۀ زیرین سرایت کرده که باعث تخریب استخوان فک اطراف ر یشه دندان شده و علاوه بر علائم قبلی با شدت بیشتر ، دندانها دچار لقی شده و بوی بد دهان را باعث میشوند ( پریودنیتت ) در این مرحله درمان بیماری تنها از طریق جراحی لثه امکان پذیر است در غیر اینصورت پیشرفت بیماری لقی دندان را بیشتر کرده و دندان باید کشیده شود .

جرم دندان بعلت رسوب املاح معدنی بزاق در داخل پلاک دندان به رنگهای زرد ، قهوه ای یا سیاه دیده می شود . استفاده از مواد غذایی رنگی نظیر چای و کاکائو و کشیدن سیگار نیز می تواند دندانها را رنگی کند که هر دو حالت با انجام جرم گیری برطرف میشود . انجام ندادن جرم گیری می تواند بمرور زمان با افزایش جرم و فشار بر روی لثه ها باعث تحلیل لثه و استخوان فک شده و دندانها را بتدریج لق کند

UP

: آموزش بهداشت و پیشگیری

 .پیشگیری از بیماریها همیشه قابل دسترسی ، آسانتر و ارزانتر از درمان است

: پیشگیری از پوسیدگی شامل موارد زیر است   .

  ا-1حذف  پلاک دندان 2-رژیم غذایی مناسب 3-افزایش مقاومت دندانها

ا-1-حذف پلاک دندان  

حذف پلاک دندان به دو صورت مکانیکی و شیمیایی انجام می گیرد 

الف- حذف مکانیکی : در حذف مکانیکی پلاک ، با استفاده از ابزارهای بهداشتی مناسب مانند مسواک ، خمیر دندان ، نخ .دندان و خلال دندان اینکار انجام می گیرد .

روش غلط - مسواکها در یک لیوان

مسواکها :سر هر مسواک تشکیل شده از دسته های الیاف مویی که مقدار و تعداد آن در اطفال کمتر از بزرگسال می باشد مسواکهای اطفال برای تمیز کردن 2 تا 3 دندان وبه طول 2 سانتی متر  بزرگسال 3 تا 4 دندان ساخته شده اند . مدت مسواک زدن بین 3تا 5 دقیقه می باشد که پس از انجام آن با آب سرد ، نه گرم شسته شده و در جای مسواکی ، جدا از مسواکهای دیگر ، در مسیر جریان هوا قرار می گیرد تا بسرعت خشک شود و از انتقال میکروبها به سایر اعضای خانواده جلوگیری شود . مسواکهایی که خوب شسته نشوند وبا روش غلط و محکم از آنها استفاده شود زودتر تغییر رنگ و تغییر شکل میدهند . دستجات الیاف مسواکها در عرض 3 ـ 4 ردیف و در طول 12 ـ 10 ردیف می باشد و زمان تعویض آنها بسته به نحوۀ نگهداری و روش مسواک زدن حداقل 3 ماه می باشد .

از فواید مسواک زدن جلوگیری از پوسیدگی دندان ، جلوگیری از ایجاد جرم ، پیشگیری از بیماریهای لثه ، جلوگیری از بوی بد دهان ، حفظ زیبایی دندانها و غذا خوردن با اشتها را می توان نام برد

مسواکها با هر مارک و نشانی ، بر حسب جنس موهای آن به سه دسته 1 ـ نرم 2 ـ متوسط و 3 ـ سخت  تقسیم بندی می شوند که یکی از آنها به توصیه . دندانپزشک برای بیمار انتخاب می گردد

انواع مسواکها SOFT -MEDIUM-HARD

چون کودکان از سنین 9 سالگی به بعد مهارت کافی برای طریقه صحیح مسواک زدن و کشیدن نخ دندان را می آموزند بهتر است در زیر سن 9 سالگی اینکار با نظارت و کمک والدین صورت گیرد . زمان انجام مسواک زدن حداقل 2 بار در روز قبل از صبحانه و قبل از خواب ( بعد از شام ) توصیه میشود . باید دانست که روش صحیح مسواک زدن بسیار بیشتر از خمیر دندان در پاک کردن پلاک دندان مؤثر می باشد .

 : روش صحیح مسواک زدن

 Bassدر روش

 در بزرگسالان مسواکها بصورت عمود بر دندان با یک زاویه 45 درجه قرار گرفته بطوریکه یک ردیف الیاف موهای مسواک بداخل شیار لثه ای فرو می رود سپس بصورت لرزشی و آرام ( چپ و راست ) حرکت داده و بصورت عمودی از بالا به پایین بر روی سطح دندان و بر عکس کشیده میشود و اینکار بین 10 تا 15 بار تکرار می شود . مسواکهای اطفال

طریقه مسواک زدن

ا-2تا 3 دندان و بزرگسال 3 تا 4 دندان را در بر می گیرد بعد از اینکار مجدداً این روش با سه دندان دیگر انجام میشود . مسواک زدن افقی و غلط و با فشار بر روی سطح خارجی دندانها خصوصاً اگر موهای مسواک زبر و سفت باشد باعث تحلیل لثه و ، سایش طوق دندانها و حساسیت آنها میشود . تغییر شکل ظاهری مسواکهای مصرف شده ، تغییر رنگ و کج شدن برسها و الیاف آن ، کدورت و رسوب مواد خمیر دندان باقیمانده در لابلای موهای آن ، بوی نامطبوع از عوامل تعویض مسواکها می باشد   . روش مسواک زدن در کودکان بصورت اسکراب یا افقی جلو به عقب و بر عکس ، توصیه میشود .

UP

خمیر دندانها : خمیر دندانها به اشکال مختلف در بازار موجود می باشد هنگام خرید باید به وزن خالص ، تاریخ تولید و انقضاء ، مهر استاندارد ، جنس لوله ، نوع مادۀ سایندۀ موجود در آن و ... توجه شود .

خمیر دندان خوب، خمیر دندانی است که به مینای دندان آسیب نرساند ، نرم و عاری از مواد ساینده و خراش دهندۀ دندان باشد ، از تیوپ براحتی خارج شود و تا پایان تیوپ ، شکل و رنگ آن ثابت باقی بماند و هنگام آبکشی دهان خمیر دندان بسهولت شسته شده و پاک گردد . انتظاراتی که از یک خمیر دندان میرود

انواع خمیر دندان

 : عبارتست از 

  ـ 1-تمیز کردن و حفظ زیبایی دندانها بعلت وجود مواد ساینده در آن

  ـ 2-خوشبو کردن دهان و تنفس بعلت وجود اسانسهای معطر در آن

 ـ 3-تقویت دندانها و کاهش پوسیدگی بعلت داشتن فلوراید کافی

 ـ 4-کاهش حساسیت دندانها

افزایش استحکام لثه ها و جلوگیری از ایجاد جرم

  ا- 6- سهولت مسواک زدن بعلت کف کردن

میزان فلوراید استاندارد موجود در خمیر دندنها باید بین 1000 تا 1200 پی پی ام  باشد .که فلوراید موجود در خمیر دندانها ، پس از مسواک زدن بصورت یون آزاد در مینای دندان نفوذ کرده و باعث افزایش مقاومت آنها ، بمدت محدود در مقابل پوسیدگی می گردد بهتر است برای جذب بیشتر فلوراید کف خمیر دندان را مدتی در دهان خود نگهداشته و پس از شستن دست و صورت ، دهان خود را . آبکشی کنید 

هنگام گذاشتن خمیر دندان بر روی مسواک ، خمیر دندان را با فشار داخل موهای مسواک کنید تا نیمی از آن وارد موهای مسواک شود . فایده اینکار اینست که در تماس مسواک با دندانها ، از ریخته شدن خمیر دندان در دهان و یا داخل دستشویی جلوگیری می شود . برای کودکان زیر 3 سال بدون خمیر دندان مسواک زده شود و برای کودکان بالای 3 سال از خمیر دندان مخصوص کودکان بمقدار خیلی کم ( به اندازه نخود ) استفاده شود که اینکار با کنترل و نظارت

طریقه صحیح گذاشتن خمیر	طریقه غلط گذاشتن خمیر

والدین انجام می گیرد از سن 9 سالگی به بعد کودکان خود به تنهایی قادر به مسواک زدن خواهند بود . بیاد داشته باشید استفاده از نخ دندان قبل از عمل مسواک زدن و مصرف محلولهای دهانشویه بعد از مسواک زدن انجام می گیرد استفاده از خمیر دندان به میزان کمتر   بیست درصد-در پاک کردن پلاک دندان مؤثر است زیرا بیشترین تأثیر ( 80 % ) مربوط به روش صحیح مسواک زدن .است

UP

خلال دندان

 خلال دندان : خلال دندان نیز ابزاریست که قبلاً از آن برای تمیز کردن لای دندانها خصوصاً پس از مصرف غذاهای گوشتی استفاده می شود . امروزه استفاده از خلال دندان با وجود بهداشتی بودن آن ، توصیه نمیشود و بهتر است از نخ دندان استفاده شود زیرا استفاده طولانی مدت از خلال دندان باعث تحلیل لثه و گشاد شدن آن ، خونریزی لثه و افزایش گیر غذایی بیشتر خواهد .شد 

انواع نخ دندان

نخ دندان : نخ دندان ابزاریست که از آن برای تمیز کردن و پاک کردن پلاک بین دندانها استفاده می شود که انواع مختلف طعم دار ، بدون طعم ، نواری شکل ، نازک ، موم دار و بدون موم در بازار موجود می باشد . یک نخ دندان خوب، نخ دندانی است که در مقابل سائیدگی و پاره شدگی مقاوم بوده ، براحتی بین دندانها بلغزد و در صورت مرطوب شدن نیز به آسانی قابل کنترل باشد . هنگام خرید نخ دندان دقت کنید که نوک آن ریش ریش نباشد زیرا عمل تمیز کردن به آسانی انجام نخواهد شد .

برای کشیدن نخ دندان روشهای مختلفی وجود دارد ولی یکی از این روشها استفاده از انگشتان نشانه و شست هر دو دست می باشد بدین طریق که بمقدار 20 تا 30 سانتیمتر نخ دندان را جدا کرده ، دور انگشتان نشانه و شست خود پیچیده و در مقابل آینه بصورت عمودی ( ابتدا از دندانهای قدامی ) بین دندانهای خود حرکت دهید و اینکار را چند بار تکرار کرده و به دندان بعدی نخ بکشید . اینکار باعث در آمدن خرده های غذایی و پلاکهای بین دندانها می شود . بعد از آن مسواک کنید .

طریقه کشیدن نخ دندان

از نخ دندان برای تشخیص نیز استفاده می شود چنانچه سطوح جانبی پرکردگیهای جدید زبر و ناصاف باشد ، چنانچه لای دندانها پوسیدگی یا جرم وجود داشته باشد ، هنگام کشیدن نخ دندان ، نخ بین دندانها گیر کرده براحتی حرکت نمی کند و یا در اثر حرکت ریش ریش شده و پاره می شود با مشاهدۀ این حالات به دندانپزشک خود مراجعه کنید . هر گز از وسایل حجیم و آلوده نظیر چوب کبریت ، نخ قرقره ، سنجاق و ..... برای پاک

.کردن لای دندانهای خود استفاده نکنید 

ب -حذف شیمیایی پلاک ( دهانشویه ها ) : انواع دهانشویه ها با کاربردهای مختلف در بازار موجود می باشند . هدف از استفاده از محلولهای دهانشویه خوشبو کردن دهان و تنفس ، پیشگیری از بیماریهای لثه و کاهش باکتریهای دهان ، کمک به ترمیم زخمهای دهانی و افزایش مقاومت دندانهاست . استفاده از دهانشویه ها برای جذب و کارایی بیشتر بعد از مسواک زدن انجام میشود . یکی از شناخته شده ترین و قویترین دهانشویه های ساخت داخل محلول کلرهگزیدین 2/. درصد است که بیشتر در درمان بیماریهای لثه و عفونتهای داخل دهان کاربرد دارد . پس از مصرف آن باید تا یکساعت چیزی خورده نشود . مصرف دراز مدت آن دارای عوارض جانبی بوده و مدت مصرف آن حتماً باید توسط دندانپزشک تجویز گردد . از انواع دهانشویه ها می توان به ستیل پیریدینییوم کلراید 5% ، پوویدین آیوداین 1 درصد ، ایرشا ، آب اکسیژنه ( هیدروژن پراکساید سه درصد، کلرهگزیدین 2/. درصد ، کاربامیدپراکساید ، بنزید آمین 15/. درصد و انواع گیاهی آن نظیر ماتریکا ، پرسیکا و ..... را نام برد . از دهانشویه های فلوراید دار در ایران می توان به دهانشویه های ایرشا و سدیم فلوراید 2/. درصد برای افزایش مقاومت دندان اشاره کرد

انواع دهانشویه

UP

:ا-2- رژیم غذایی مناسب 

 .  یکی از راههای پیشگیری از پوسیدگی استفاده از رژیم غذایی مناسب است قبلاً گفته شده که چسبیدن مواد قندی به پلاکهای میکروبی در سطح دندان می تواند پوسیدگی

انواع مواد خوراکی دارای قند

ایجاد کند پس میزان پوسیدگی زایی مواد

: قندی به عوامل زیر بستگی دارد

 ـ 1-نوع قند مصر فی

 ـ2- میزان قند مصرفی در هر وعده

  ـ 3-تکرار و دفعات مصرف مواد قندی در روز و

.  ـ4- شکل و حالت مواد قندی مصرف شده

مقدار پوسیدگی زایی شکر وهر ماده خوراکی که در آن شکر بکار رفته ، زیاد میباشد بهتر است در صورت مصرف مواد قندی ، مصرف آن به مقدار کم در هر وعده و در دفعات کم انجام شود . حتی الامکان از مصر ف مواد قندی با غلظت و چسبندگی بالا اجتناب شود. مواد قندی با هر وعده غذایی خورده شود نه در بین وعده ها و بهتر است بعد از آن بلافاصله دندانها مسواک زده شوند . طبق تحقیقات انجام گرفته پس از مصرف اینگونه مواد مقدار اسید ایحاد شده بین 10 تا 60 دقیقه به حداکثر مقدار خود رسیده و چنانچه دندانها تمیز و مسواک زده نشوند ، اسید ایجاد شده می تواند به مینای دندان آسیب رساند. چون کودکان ما هر روز چندین ساعت از عمر خود را در مهد های کودک و مدارس سپری می کنند که دور از نظارت و کنترل والدین می باشد توصیه میشود علاوه بر تبعیت از برنامۀ غذایی تعیین شده از طر ف مهد های کودک و استفاده از مواد غذایی چون میوه جات ، سبزیجات ، شیر و لبنیات حتی الامکان در ظرف تغذیه کودکان خود از گذاشتن مواد قندی شیرین و چسبناک بپرهیزید و درصورت مصرف ، خطرات و عوارض آن را به .کودکان خود آموزش داده و او را تشویق به مسواک زدن در آن مکانها کنید

UP

ا-3-افزایش مقاومت دندانها در مقابل پوسیدگی : یکی دیگر از راههای پیشگیری از پوسیدگی افزایش مقاومت دندانها ست . فلوراید مهمترین عنصردر سخت شدن مینا و افزایش مقاومت دندانهاست . بخاطر استاندارد نبودن میزان فلوراید آب آشامیدنی اکثر شهرهای ایران ، مابقی فلوراید باید توسط مواد غذایی مصرفی نظیر چای ، ماهی ، میگو ، عدس و سبزیجات جذب بدن شده و یا از فلوراید مکمل استفاده شود .

ژل فلوراید تراپی	دهانشویه فلوراید

 الف -ژل فلوراید تراپی : فلوراید مکمل بصورتهای قرص ، ژل ، قطره ، خمیر دندان و محلولهای دهانشویه موجود می باشد . بعد از خمیر دندانها استفاده از محلولهای دهانشویه و ژل فلوراید فراگیر تر می باشد که به آن فلوراید تراپی گفته میشود. مدت تماس دهانشویه سدیم فلوراید در دهان 1 دقیقه و ژلهای فلوراید4 دقیقه می باشد و توصیه می شود پس از مصرف بمنظور جذب بیشتر فلوراید تا یکساعت از آبکشی دهان خود داری شود عمل فلوراید تراپی تا 6 ماه ازپوسیدگی دندانهایتان جلوگیری می کند .

شیار درمانی

ب-شیار درمانی : شیار درمانی یا فیشور سیلنت یکی دیگر از راههای بی خطر و مؤثر در افزایش مقاومت دندانها بمدت طولانی تر می باشد در اینکار بکمک مواد همرنگ دندان ، شیار ها و منافذ عمیق دندان در سطح جونده که احتمال شروع پوسیدگی در آن بیشتر است و موهای مسواک براحتی قادر به تمیز کردن آنها نمیباشد مهر و موم شده و مسدود می گردد . بهترین سن برای اینکار  6 تا 12 سال بوده ، تراش دندان حداقل بوده ، بدون درد و در مدت کمتری امکان پذیر است . شیار درمانی بین 10 تا 15 سال از پوسیدگی دندانها جلوگیری می کند .

UP

 میزان فلوراید آب آشامیدنی شهرهای استان گیلان

ppm 37/0  (شهرستان رشت : ( میانگین شهرستان رشت 

 PPm رشت 35/0 PPm لشت نشاء 45/0 PPm کوچصفهان 54/0

PPm خشکبیجار 30/0 PPm سنگر 30/0 PPm خمام 30/0 

PPm  شهرستان فومن: 2/0

PPm شهرستان شفت : 38/0 

PPm شهرستان صومعه سرا : 31 / 0 

شهرستان رودسر :

PPm رودسر 24 /0 PPm چابکسر 15 / 0 PPm کلاچای 2 / 0 

PPm املش 18 / 0 PPm رحیم آباد 25/0 

شهرستان لنگرود :

PPm لنگرود 1 5 / 0 PPm کومله 2/0 

شهرستان آستانه :

PPm آستانه 55/0 PPm کیاشهر 42/0 

شهرستان انزلی :

 PPm انزلی 40/0 PPm رضوانشهر 25/0

شهرستان رودبار :

PPm رودبار : 65/0 PPm منجیل 6 / 0 PPm لوشان 61/0 PPm رستم آباد 50/0 

شهرستان تالش :

PPm تالش 23/0 PPm آستارا 30/0 

UP

: علل نامنظم درآمدن دندانها 

: از علل شایع در نامنظم در آمدن دندانهای دائمی می توان موارد زیر را نام برد

ارث

  ـ 1-ارث ـ چنانچه پدر یا مادر یا هر دو دارای مشکلاتی نظیر ر وی هم افتادن دندانها ، کج و نا منظم در آمدن دندانهای دائمی ، فاصله زیاد دندانها از هم ، بیرون زدگی و تو رفتگی فک بالا و پایین ( روابط نامناسب فکین و اکلوژن ) باشند این عوارض می تواند به شکل ارث در دندانهای کودکان آنها نیز دیده شود که معمولاً با معاینات اولیه و با عمل ارتودنسی از سنین 10 ـ 9 سالگی به  .بعد قابل اصلاح است

کشیدن زودتر از موعد	کشیدن دیر تر از موعد

 ـ2- زودتر و دیرتر از موعد کشیدن دندانهای شیری ـ همانطور که قبلاً گفته شد رویش دندانهای شیری و دائمی در جدول زمانی خاص خود رویش می کنند چنانچه دندانهای شیری بهر علت دویا چند سال زودتر ازموعدکشیده شوند ، فضای خالی دندان کشیده شده ، بتدریج تنگ شده و دندان دائمی جهت رویش خود با کمبود فضا و در نهایت رویش نامنظم و کج و گاه با نهفتگی مواجه می شود . دیرتر از موعد کشیدن دندانهای شیری نیز مانعی در رویش دندانهای دائمی جانشین خود ایجاد کرده و باعث رویش نا منظم آن میگردد.

عادات غلط دهانی

 ـ3- عادات غلط دهانی ـ ادامه عادات غلط در کودکان مانند مکیدن انگشت ، جویدن ناخن ، خوردن پستانک پس از سن 4 سالگی فشار بسیاری به کام ، فکین و دنداهای ثنایای شیری کودک وارد کرده باعث بیرون زدگی دندانهای فک بالا ، فاصلۀ دندانهای بالا و پایین از هم ، گودی کام و ... می شود ادامۀ این عادات بر رویش دندانهای دائمی در مسیر غلط تأثیر می گذارد . این عادات معمولاً درسنین 4 ـ 2 سالگی بر طرف می شوند در غیر اینصورت با مراجعه به دندانپزشک و تنظیم بر نامه های آموزشی و تشویقی به آسانی در سنین پایین قابل درمان هستند . در غیر اینصورت دندانها ی دائمی در سنین بالاتر متحمل هزینه های بیشتر ودرمانهای طولانی مدت ارتودنسی خواهند شد .

کنترل عفونت در دندانپزشکی :

بعلت درگیر بودن حرفه دندانپزشکی با افراد جامعه و ارائه خدمات فی نفسه تماسهایی با میکروبها و آلودگیها ایجاد خواهد شد که برای پیشگیری از سرایت و انتقال میکروبها از بیماران به تیم دندانپزشکی و سایر
بیماران تمهیداتی اندیشیده شده که کنترل عفونت نامیده میشود .

وسائل یک بار مصرف

کادر دندانپزشکی جهت مصونیت در برابر بیماریهایی که از طریق بزاق یا خون منتقل میشوند خصوصاً بیماری هپاتیت B یا زردی اجباراً  در سه نوبت واکسینه می شوند اما جهت پیشگیری از سرایت احتمالی سایر بیماریها از ابزارها و وسایلی که نقش محافظ دارند استفاده می شود نظیر عینک یا شیلد که به صورت زده میشود ، استفاده از سوزنها ، ساکشنها ، لیوانها ، ماسک ، کارپول بیحسی ، دستکشها و تیغهای جراحی  یکبار مصرف که در داخل کیسۀ زباله به دور ریخته میشود . در مورد ابزارها و وسایل دندانپزشکی چند بار مصرف با روش اولتراسونیک و برس کشیدن روی وسایل برای زدودن دبریها ، ذرات و لخته های خون از روی وسایل اقدام شده و سپس استریل کردن توسط مواد شیمیایی نظیر دگونکس و میکروتن یا استریل کردن حرارتی در دستگاههایی نظیر اتوکلاو ( حرارت مرطوب با دمای 121 درجۀ سانتیگراد و فشار PSI 15 بمدت 20 دقیقه ) و فور ( حرارت خشک با دمای 170 درجۀ سانتیگراد بمدت یکساعت ) تمامی میکروارگانیسمها نظیر باکتریها ، ویروسها و  قارچها از بین خواهند رفت .

مواد شیمیایی استریل کننده	اتوکلاو و فور

علاوه بر آن سطوح تماس در مطبهای دندانپزشکی نظیر کف اطاقها ، دسته ها و دکمه های صندلی دندانپزشکی و .... توسط مواد شیمیایی قوی ، همه روزه ضد عفونی میشوند .

 این اعمال که برخی بدور از چشم بیمار و برخی در مقابل دید او انجام می گیرد از اضطراب و  نگرانیهای بیمورد  والدین و کودکان خواهد کاست .

یکی از بیماریهای خطرناک و فعلاً غیر قابل درمان بنام ایدز با انجام روشهای استریلیزاسیون قابل مهار و پیشگیری بوده و لازمست بیماران از روشهای کنترل عفونت و وجود ، وسایل و دستگاههای مورد نظر در هر مطب آگاهی داشته باشند .

UP